1. Giriş

Mesafeli satış sözleşmesinde tüketicinin cayma hakkı, özellikle dijital alışverişlerin yaygınlaşmasıyla daha da önem kazanmıştır. İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde, tüketicilerin beklentilerini karşılamayan ürünlerle karşılaşma olasılığı, bu hakkın kritik bir rol oynamasına neden olmaktadır. Cayma hakkı, tüketicilere satın aldıkları bir ürün veya hizmetten belirli bir süre içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin vazgeçme imkânı sunarak önemli bir koruma sağlar.

Mesafeli satış sözleşmelerinde cayma hakkı, tüketicilerin haklarını güvence altına alır ve dijital ortamda yapılan alışverişlerin güvenliğini artırmada büyük bir öneme sahiptir. Bu yazıda, mesafeli satış sözleşmesinde tüketicinin cayma hakkı nedir, nasıl kullanılır ve cayma hakkının geçerli olmadığı durumlar hangileridir gibi önemli sorulara yanıt vereceğiz. Ayrıca, cayma hakkının yasal dayanakları, kullanımı ve süreçleri hakkında detaylı bilgiler sunulacaktır. 

2. Mesafeli Satış Sözleşmesi Nedir?

A. Mesafeli Satışın Yasal Dayanağı

Mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmeyi ifade etmektedir.

Yazının daha iyi anlaşılabilmesi için “satıcı” kavramının kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, “sağlayıcı” kavramının ise kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan ya da hizmet sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi ifade ettiğini belirtmek isteriz. 

Mesafeli satış sözleşmesi, tüketicilerin bir mağazaya gitmeden, internet veya telefon gibi iletişim araçlarıyla yaptıkları alışverişleri kapsar. Mesafeli satış sözleşmeleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde (Yönetmelik) ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu yasal düzenlemeler, tüketicilerin haklarını koruma altına alarak mesafeli satışlarda karşılaşılabilecek olası sorunlara karşı güvence sağlamaktadır.

B. Mesafeli Satış ve E-Ticaret Arasındaki İlişki

E-ticaret, mesafeli satış sözleşmelerinin en yaygın uygulama alanlarından biridir. Günümüzde, tüketiciler genellikle mağazalara gitmek yerine internet üzerinden alışveriş yapmayı tercih etmektedir. E-ticaret platformları üzerinden gerçekleştirilen her alışveriş, yasal olarak mesafeli satış sözleşmesine tabidir. Bu sözleşme, tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyerek hem tüketiciyi hem de satıcıyı yasal olarak bağlar. Özellikle dijital alışverişlerde, mesafeli satış sözleşmesi, tüketici haklarının korunması ve işlemlerin güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesi açısından önemli bir hukuki güvence sağlamaktadır.

3. Mesafeli Satış Sözleşmesinde Tüketicinin Cayma Hakkı

A. Tüketicinin Cayma Hakkının Tanımı

Cayma hakkı, tüketiciye satın aldığı mal veya hizmetten belirli bir süre içinde vazgeçme imkânı tanıyan yasal bir haktır. Bu hak, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin kullanılabilir. Ancak, bu hakkın kullanımı belirli şartlara tabidir ve bazı ürünlerde (mal ve hizmetlerde) cayma hakkı kullanılamamaktadır. 

B. Cayma Hakkının Kullanım Koşulları

Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin mesafeli satış sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. (TKHK m. 48/4) Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin aracı hizmet sağlayıcıya yöneltilmesi de yeterli sayılmaktadır. (Yönetmelik m. 11/1) 

Yazının daha iyi anlaşılabilmesi için “aracı hizmet sağlayıcı” kavramının, oluşturduğu sistem ile uzaktan iletişim araçlarını kullanmak veya kullandırmak suretiyle satıcı veya sağlayıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden gerçek veya tüzel kişiyi ifade ettiğini belirtmek isteriz.

a. Cayma Hakkı Süresinin Başlangıcı ve Sonu

Mesafeli satış sözleşmesinde tüketicinin cayma hakkı süresi, hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde sözleşmenin kurulduğu gün, mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. (Yönetmelik m. 9/2) Malın satıcı tarafından taşıyıcıya teslimi, tüketiciye yapılan teslim olarak kabul edilmez. (Yönetmelik m. 9/4)

Örnek: Ali Bey, bir internet sitesinden bir buzdolabı satın aldı. Satıcı, buzdolabını taşıyıcı firmaya teslim ettiğinde, Ali Bey’in cayma hakkı süresinin başladığını düşündü. Ancak Yönetmelik’e göre, cayma hakkı süresi, malın taşıyıcıya teslim edilmesiyle değil, Ali Bey’in ya da Ali Bey tarafından belirlenen üçüncü bir kişinin buzdolabını fiilen teslim aldığı gün başlar. Yani, taşıyıcı firmanın buzdolabını Ali Bey’e teslim ettiği gün cayma hakkı süresi başlamış olur, taşıyıcıya teslim edildiği gün değil. Ali Bey, buzdolabını teslim aldıktan sonra 14 gün içinde cayma hakkını kullanma süresine sahiptir.

Mesafeli satış sözleşmesinde tüketicinin cayma hakkını kullanabilmesi için malın tüketiciye teslim edilmiş olması gerekmemektedir. Tüketici, mesafeli satış sözleşmesinin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. (Yönetmelik m. 9/2)

Örnek: Ahmet Bey, internet üzerinden bir televizyon satın aldı. Satın alma işlemini tamamlayıp mesafeli satış sözleşmesini kabul etti ancak televizyon henüz kendisine teslim edilmedi. Bu süre zarfında Ahmet Bey, televizyonu almaktan vazgeçti. Ahmet Bey, cayma hakkını kullanarak, ürünü teslim almadan önce de sözleşmeden dönme ve ödediği ücreti geri alma hakkına sahiptir. Yani, cayma hakkını kullanabilmesi için televizyonun kendisine teslim edilmesini beklemesine gerek yoktur.

Satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketiciyi bilgilendirmek ve tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse, cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir. Bu süre her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. (Yönetmelik m. 10/1)

Cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirmenin bir yıllık süre içinde yapılması hâlinde, on dört günlük cayma hakkı süresi, bu bilgilendirmenin gereği gibi yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar. (Yönetmelik m. 10/2)

Örnek: Elif Hanım, internet üzerinden bir cep telefonu satın aldı ve ürün kendisine teslim edildi; ancak satıcı, cayma hakkı konusunda bilgilendirme yapmayı unuttu. Normalde Elif Hanım’ın, ürün tesliminden itibaren 14 gün içinde cayma hakkını kullanması gerekirdi, fakat bilgilendirme yapılmadığı için bu süreye bağlı kalmadan cayma hakkını kullanabilir. Satıcı, bilgilendirmeyi teslimattan 8 ay sonra yaparsa, 14 günlük cayma süresi bu tarihten itibaren başlar. Ancak, eğer satıcı bu bilgilendirmeyi ürün tesliminden sonraki 14 günlük sürenin bitiminden itibaren bir yıl içinde yapmazsa, Elif Hanım’ın cayma hakkı bir yılın sonunda sona erer.

b. Cayma Hakkı Süresi İçinde Tüketicinin Malı Kullanması Cayma Hakkını Engeller Mi?

Cayma hakkı süresi içinde tüketicinin malı kullanmasına yasal bir engel yoktur. Yönetmelik’te belirtilen istisnalar hariç, kullanılmış mallar için de cayma hakkı kullanılabilir. Nitekim tüketici, cayma hakkı süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir. (TKHK m. 48/4)

Tüketici, cayma süresi içinde malı, işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun bir şekilde kullandığı takdirde meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir. (Yönetmelik m. 13/2) 

c. Hangi Durumlarda Cayma Hakkı Kullanılamaz?

Mesafeli satış sözleşmelerinde tüketicinin cayma hakkına ilişkin bazı istisnalar, belirli ürün ve hizmetlerin niteliği gereği uygulanmaktadır. Bu istisnalar, özellikle kişiye özel üretilen veya tüketici talebi doğrultusunda özelleştirilen ürünler, hızlı bozulan ya da son kullanma tarihi kısa olan mallar ve ambalajı açıldıktan sonra hijyen veya sağlık açısından iadesi uygun olmayan ürünler için geçerlidir. Bu düzenlemeler, hem tüketicinin hem de satıcının hak ve menfaatlerini korumayı amaçlar. Tüketicinin cayma hakkının bu durumlarda sınırlandırılması, ticari ilişkilerin dengeli ve adil bir şekilde yürütülmesini sağlamaya yöneliktir.

Yönetmelik, bazı mesafeli satış sözleşmelerinde taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça cayma hakkının kullanılamayacağını öngörmüştür. Ancak, taraflar bu sözleşmelerde de cayma hakkının kullanılabileceğine dair anlaşma yapabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, tüketicinin cayma hakkını kullanamayacağı mesafeli sözleşmeler şunlardır:

  • Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ve satıcı veya sağlayıcının kontrolünde olmayan mal veya hizmetlere ilişkin sözleşmeler,
  • Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler,
  • Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek malların teslimine ilişkin sözleşmeler,
  • Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan mallardan; iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayanların teslimine ilişkin sözleşmeler,
  • Tesliminden sonra başka ürünlerle karışan ve doğası gereği ayrıştırılması mümkün olmayan mallara ilişkin sözleşmeler,
  • Malın tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olması hâlinde maddi ortamda sunulan kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemelerine ilişkin sözleşmeler,
  • Abonelik sözleşmesi kapsamında sağlananlar dışında, gazete ve dergi gibi süreli yayınların teslimine ilişkin sözleşmeler,
  • Belirli bir tarihte veya dönemde yapılması gereken, konaklama, eşya taşıma, araba kiralama, yiyecek-içecek tedariki ve eğlence veya dinlenme amacıyla yapılan boş zamanın değerlendirilmesine ilişkin sözleşmeler,
  • Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayri maddi mallara ilişkin sözleşmeler,
  • Cayma hakkı süresi sona ermeden önce, tüketicinin onayı ile ifasına başlanan hizmetlere ilişkin sözleşmeler.

23.08.2022 tarihinde Yönetmelik’te yapılan değişikliklerle, cayma hakkının kullanılamayacağı sözleşmelere başka sözleşmeler de eklenmiştir. Ancak, bu değişikliklerin yürürlüğe gireceği tarih 01.01.2026’ya ertelenmiştir. 01.01.2026 tarihinden itibaren tüketicinin cayma hakkını kullanamayacağı mesafeli satış sözleşmeleri şunlardır:

  • 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre tescili zorunlu olan taşınırlar ile kayıt veya tescil zorunluluğu bulunan insansız hava araçlarına ilişkin sözleşmeler,
  • Tüketiciye teslimi yapılmış olan cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlara ilişkin sözleşmeler,
  • Canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmeler,
  • Tanıtma ve kullanma kılavuzunda satıcı veya yetkili servis tarafından kurulum veya montajının yapılacağı belirtilen mallardan kurulum ya da montajı yapılanlara ilişkin sözleşmeler.

C. Cayma Hakkının Kullanımı

Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin cayma hakkı süresi dolmadan, yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı, sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcıya yöneltilmesi yeterlidir. (Yönetmelik m. 11/1) 

Yazının daha iyi anlaşılabilmesi için “kalıcı veri saklayıcısı” kavramının, tüketicinin gönderdiği veya kendisine gönderilen bilgiyi, bu bilginin amacına uygun olarak makul bir süre incelemesine elverecek şekilde kaydedilmesini ve değiştirilmeden kopyalanmasını sağlayan ve bu bilgiye aynen ulaşılmasına imkân veren kısa mesaj, elektronik posta, internet, disk, CD, DVD, hafıza kartı ve benzeri her türlü araç veya ortamı ifade ettiğini belirtmek isteriz. 

Cayma hakkının kullanılmasında tüketici, Yönetmelik’in EK’inde yer alan formu kullanabileceği gibi, cayma kararını bildiren açık bir beyanda da bulunabilir. Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin bu formu doldurabilmesi veya cayma beyanını gönderebilmesi için internet sitesi üzerinden seçenek de sunabilir.  İnternet sitesi üzerinden tüketicilere cayma hakkı sunulması durumunda satıcı veya sağlayıcı, tüketicilerin iletmiş olduğu cayma taleplerinin kendilerine ulaştığına ilişkin teyit bilgisini tüketiciye derhâl iletmek zorundadır. (Yönetmelik m. 11/2) 

Sesli iletişim yoluyla yapılan satışlarda, satıcı veya sağlayıcı, Yönetmelik’in EK’inde yer alan formu en geç mal teslimine veya hizmet ifasına kadar tüketiciye göndermek zorundadır. Tüketici bu tür satışlarda da cayma hakkını kullanmak için bu formu kullanabileceği gibi, bir önceki paragrafta yazılı yöntemleri de kullanabilir. (Yönetmelik m. 11/3) 

Mesafeli satış sözleşmesinde tüketicinin cayma hakkının kullanımına ilişkin ispat yükümlülüğü tüketiciye aittir. (Yönetmelik m. 11/4) 

Platform üzerinden kurulan mesafeli sözleşmelerde aracı hizmet sağlayıcı, tüketicinin Yönetmelik’in EK’inde yer alan formu doldurabilmesi veya cayma beyanını gönderebilmesi için platform üzerinde gerekli sistemi kurmak ve tüketicilerin iletmiş olduğu cayma beyanlarının kendisine ve satıcı veya sağlayıcıya ulaştığına ilişkin teyit bilgisini tüketiciye derhâl iletmek zorundadır. (Yönetmelik m. 11/5) 

Yazının daha iyi anlaşılabilmesi için “platform” kavramının, kamu hizmetlerinin tek noktadan sunulduğu ortak kamu elektronik platformu hariç olmak üzere, aracı hizmet sağlayıcının mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık etmek üzere oluşturduğu sistemi ifade ettiğini belirtmek isteriz.

D. Cayma Hakkı Kullanılan Malın İadesi

a. Malın Satıcıya İadesi

Satıcı veya sağlayıcı malı kendisinin geri alacağına dair bir teklifte bulunmadıkça, tüketici cayma hakkını kullandığına ilişkin bildirimi yönelttiği tarihten itibaren on gün içinde malı, satıcı veya sağlayıcıya ya da yetkilendirmiş olduğu kişiye geri göndermek zorundadır. (Yönetmelik m. 13/1) 

b. İade Masrafları

Mesafeli satış sözleşmesinde cayma hakkının kullanımında, Yönetmelik’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında, satıcının iade için belirttiği taşıyıcı aracılığıyla malın geri gönderilmesi hâlinde, tüketici iadeye ilişkin masraflardan sorumlu tutulamaz. (Yönetmelik m. 12/3) 

Satıcının ön bilgilendirmede iade için herhangi bir taşıyıcıyı belirtmediği durumda ise, tüketiciden iade masrafına ilişkin herhangi bir bedel talep edilemez. İade için ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcının, tüketicinin bulunduğu yerde şubesinin olmaması durumunda satıcı, ilave hiçbir masraf talep etmeksizin iade edilmek istenen malın tüketiciden alınmasını sağlamakla yükümlüdür. (Yönetmelik m. 12/3)

Örnek: Zeynep Hanım, bir online mağazadan aldığı ayakkabıları iade etmek istedi ve cayma hakkını kullanarak satıcıya bildirimde bulundu. Satıcı, ön bilgilendirmede ayakkabının hangi taşıyıcı ile geri gönderilmesi gerektiğini açıkça belirtmişti, ancak Zeynep Hanım bu taşıyıcı yerine kendi tercih ettiği başka bir taşıyıcı ile ayakkabıları geri gönderdi. Bu durumda, iade masraflarını Zeynep Hanım’ın kendisi karşılamak zorunda kalır. Eğer Zeynep Hanım, satıcının belirttiği taşıyıcıyı kullanmış olsaydı, iade masraflarından sorumlu tutulmazdı. Ayrıca, satıcının belirttiği taşıyıcının Zeynep Hanım’ın bulunduğu yerde bir şubesi olmasaydı, satıcı ilave hiçbir masraf talep etmeksizin malın Zeynep Hanım’dan alınmasını sağlamakla yükümlü olacaktı.

23.08.2022 tarihinde Yönetmelik’te yapılan değişiklikle, ön bilgilendirmede kararlaştırılması ve satıcının öngördüğü taşıyıcı ile iadesinde tutarına yer verilmesi hâlinde, teslim masraflarını geçmemek üzere tüketicinin iade masrafını karşılamakla yükümlü olacağı öngörülmüştür. (Yönetmelik değişik m. 13/3) Ancak, bu değişikliğin yürürlüğe gireceği tarih 01.01.2026’ya ertelenmiş durumdadır. 

Değişiklik yürürlüğe girdikten sonra dahi, tüketiciye teslim edilen malın, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi kapsamında ayıplı olması durumunda tüketici, iadeye ilişkin masraflardan sorumlu tutulamayacaktır. (Yönetmelik değişik m. 13/3) 

c. Para İadesi

Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin cayma hakkını kullandığına ilişkin bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde, varsa malın tüketiciye teslim masrafları da dâhil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. (Yönetmelik m. 12/1) Satıcı veya sağlayıcı, tüm geri ödemeleri, tüketicinin satın alırken kullandığı ödeme aracına uygun bir şekilde ve tüketiciye herhangi bir masraf veya yükümlülük getirmeden tek seferde yapmak zorundadır. (Yönetmelik m. 12/2) 

Bizimle iletişime geçebilirsiniz

Büromuz tarafından sunulan tüketici hukuku alanındaki hizmetlerden yararlanmak veya bu hizmetler hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, bizimle e-posta veya telefon yoluyla iletişime geçebilir ya da iletişim bölümünde yer alan formu doldurabilirsiniz.