1. Giriş

A. Kira Tespit Davası Nedir?

Kira tespit davası, ya da diğer bir deyişle kira bedelinin tespiti davası, kira bedelinin belirlenmesi konusunda tarafların anlaşmaya varamamaları durumunda, kira bedelinin hâkim tarafından belirlenmesini sağlayan bir davadır.

Kira tespit davası, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 344. maddesine göre üç farklı durumda açılabilir. Bu hâller, TBK’nın ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında düzenlenmiştir. Bu yazıda, özellikle üçüncü fıkrada düzenlenmiş olan kira tespit davası üzerinde durulacaktır.

5 Yılını Dolduran Kiracının Kira Artışı

Bu yazının konusunu oluşturan kira tespit davası, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda yeni kira yılında uygulanacak kira bedelinin hâkim tarafından sağlayan bir dava türüdür. Başka bir deyişle, bu yazıda 5 yılını dolduran kiracının kira artışı hakkında açıklamalar yapılacaktır. 

Kira tespit davası, hem çatılı işyeri hem de konut kiraları için açılabilir. Her iki kira sözleşmesi için uygulanacak dava süreci ve kurallar aynıdır.

B. Kira Tespit Davasının Amacı

Kira tespit davasının temel amacı, 5 yılını dolduran kiracının kira artışı konusundaki uyuşmazlığının, kira bedelinin emsal kira bedellerine yaklaştırılarak hâkim tarafından çözülmesini sağlamaktır.

Türk Borçlar Kanunu, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıyı korumak amacıyla birçok hüküm öngörmüştür. Bu hükümlerin başında, yeni kira döneminde kira bedeline yapılacak artışların sınırlanmasını öngören düzenlemeler gelir.

Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesinin birinci fıkrasında, tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalarının, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerli olacağı hüküm altına alınmıştır. TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranının üstünde yapılacak anlaşmalar (artışlar), fazla miktar yönünden geçersiz sayılacaktır.

Her ne kadar Türk Borçlar Kanunu, kira artışlarının üst sınırını TÜFE’deki değişim oranına bağlamış olsa da çoğu zaman konut kiralarındaki enflasyon oranları, genel tüketici enflasyonun üzerinde çıkmaktadır. Bu durum nedeniyle, eski kira sözleşmelerindeki kira bedelleri, güncel kira bedellerinin altında kalabilmektedir. 

Bu durumun farkında olan kanun koyucu, temelde kiracıyı koruma amacı gütmekle birlikte, kiraya verene de belli bir süreden sonra ve belli aralıklarla kira bedelinin emsal kira bedellerine yaklaştırılmasını isteme hakkı tanımıştır. Bu hakkın kullanımı, yani yeni kira bedelinin tespiti konusunda tarafların anlaşmaya varamamaları hâlinde yeni kira bedeli, açılacak kira tespit davası sonunda hâkim tarafından belirlenecektir. 

C. Kira Tespit Davasını Kimler Açabilir?

Kira tespit davası, hem kiraya veren hem de kiracı tarafından açılabilir. Kira bedelinin tespiti davası, kira bedelinin artırılması talebiyle açılabileceği gibi, kira bedelinin indirilmesi talebiyle de açılabilir. 

D. Kira Tespit Davası Şartları

Kira tespit davasının açılabilmesi için özel bir şart aranmamaktadır. Ancak, beş yıldan önceki dönemler için Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen kira tespit davası açılamaz. 

Kira bedelinin tespit davası açılabilmesi için kira sözleşmesinde yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm bulunması gerekmemektedir. Sözleşmede yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm bulunmasa da kira tespit davası açılabilir. 

Kira Tespit Davası İhtar Şartı

2. Kira Tespit Davası Ne Zaman Açılır?

A. Kira Tespit Davası Açma Süresi 

Türk Borçlar Kanunu’nun 345. maddesinin birinci fıkrasına göre, kira bedelinin tespiti davası her zaman açılabilir. Ancak, kira bedelinin tespiti davası sonunda belirlenecek kira bedelinin yeni kira döneminin başlangıcından itibaren geçerli olabilmesi için bazı şartlar yerine getirilmelidir. Türk Borçlar Kanunu, kira sözleşmesinde yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm olup olmamasına göre ikili bir ayrım yapmaktadır. 

B. Geriye Dönük Kira Tespit Davası

Eğer kira sözleşmesinde yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa, yeni kira döneminin sonuna kadar açılacak kira tespit davasında mahkemece belirlenecek kira bedeli, bu yeni dönemin başlangıcından itibaren geçerli olur. (TBK m. 345/III) Burada içinde bulunulan kira dönemi için veya başka bir ifadeyle geriye dönük olarak kira tespiti istenilmektedir. 

Sözleşmede yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm olmaması durumunda ise, kira tespit davası sonunda belirlenecek kira bedelinin yeni kira döneminin başlangıcından itibaren geçerli olabilmesi için kira tespit davasının yeni kira döneminin başlangıcından itibaren en geç otuz gün önceki bir tarihte açılması veya bu süre içinde kiraya veren tarafından kiracıya kira bedelinin artırılacağına dair yazılı bildirimde bulunulması (kira tespit davası ihtar şartı) gerekmektedir. 

Kiraya veren, yeni kira döneminin başlangıcından itibaren en geç otuz gün önceki bir tarihte kiracıya kira bedelinin artırılacağına dair yazılı bildirimde bulunmuşsa, yeni kira dönemi sonuna kadar açılacak kira tespit davasında mahkemece belirlenecek kira bedeli bu yeni kira döneminin başlangıcından itibaren geçerli olur. (TBK m. 345/II)

Kira tespit davasının 01.01.2023 tarihinden en geç otuz gün önceki bir tarihte açılması ya da kiraya veren tarafından aynı süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağına dair yazılı bildirimde bulunulmuş ve tespiti istenen kira dönemi sonuna kadar dava açılmış olması hâlinde örneğimizde 01.01.2023-01.01.2024 kira dönemi için kira bedeli tespiti istenebilecektir. Başka bir ifadeyle, hâkim tarafından belirlenecek kira bedeli 01.01.2023-01.01.2024 kira dönemi için geçerli olacaktır. 

C. Kira Tespit Davası İhtar Şartı

Görüldüğü üzere, her ne kadar kira tespit davası açılabilmesi için dava açmadan önce kiracıya ihtar çekilmiş olması zorunluluğu bulunmasa da sözleşmede yeni kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm olmaması hâlinde dava açmadan önce kiracıya ihtar çekilmiş olması kiraya verene kira tespiti istenecek kira dönemi içinde de kira tespit davası açma imkânı verdiği için kira tespit davası açmadan önce kiracıya ihtarname çekilmesinde fayda bulunmaktadır. 

D. 5 Yıldan Önce Kira Tespit Davası Açılabilir Mi?

5 yıldan önce kira tespit davası açılabilir mi?” sorusu, birçok kiraya veren ve kiracı tarafından sorulmaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 01.01.2011 başlangıç tarihli bir kira sözleşmesinde, beş yıllık kira süresi dolmadan açılan kira bedelinin tespiti davasında, beş yıllık kira süresi yargılama sırasında dolduğu için mevcut davanın reddedilmemesi gerektiğine karar vermiştir. Mahkeme, davacıya bir sonraki dönem için kira bedelinin tespitini isteyip istemediğinin sorulması ve istemesi hâlinde bir sonraki dönem için kira bedelinin tespitine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. 

3. Kira Tespit Davası Yargılama Süreci

A. Kira Tespit Davası Arabuluculuk

Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunludur. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde, herhangi bir işlem yapılmaksızın kira tespit davasının dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir. 

Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini kira tespit davası dava dilekçesine eklemek zorundadır. 

B. Kira Tespit Davası Hangi Mahkemede Açılır?

C. Hâkim Tarafından Kira Artışı Neye Göre Yapılır?

Hâkim, kira tespit davasında yeni kira bedelini belirlerken TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini göz önünde bulundurarak hakkaniyete uygun bir karar verir.

Kira tespit davalarında öncelikle kiralananın durumu belirlenmektedir. Kiralananın konumu, fiziksel özellikleri, kullanım amacı gibi hususlar keşif yapılmak suretiyle ortaya konulmakta ve kiralanana emsal oluşturabilecek kira bedelleri araştırılmaktadır. Kira tespit davalarında, emsal kira bedelleri büyük önem taşır. Taraflar, dava dosyasına emsal kira bedelleri sunabileceği gibi, hâkim de kendiliğinden emsal kira bedellerini araştırabilir. Bu araştırma, kiralanan taşınmazın yeniden kiraya verilmesi durumunda elde edilecek kira bedelinin ne olabileceğini belirlemek amacıyla yapılır.

Hâkim, kira bedelinin tespiti davasında TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedellerini dikkate alarak kira tespiti istenen tarihte kiralanan taşınmaz yeniden kiraya verilecek olsa ne kadara kiraya verilebilir olduğunu araştırır. Bu araştırma kiralananda yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi ile gerçekleştirilmektedir. 

Kira Tespit Davası Hakkaniyet İndirimi

Bilirkişi raporunda belirlenen tutardan Türk Borçlar Kanunu uyarınca hakkaniyet indirimi yapılmaktadır. Yargıtay içtihatları uyarınca bu indirim oranı, yüzde 5 ila 20 arasında değişiklik göstermektedir. İndirim, davacının talep ettiği tutar üzerinden değil, bilirkişi raporunda belirtilen tutar üzerinden yapılmalıdır. 

D. Kira Tespit Davasında Islah

E. Kira Tespit Davası Devam Ederken Tahliye

Kira tespit davası devam ederken kiracının kiralanan taşınmazı tahliye etmesi durumunda kira tespit davasının ne olacağı, birçok kiracı ve kiraya veren tarafından merak edilmektedir. Kira tespit davası devam ederken tahliye durumu, kira bedelinin tespiti davasını sona erdirmemektedir. Kiracı, kira tespit davası devam ederken kiralanan taşınmazı tahliye etse bile, kira bedeli tespiti davası görülmeye devam eder. 

F. Mahkeme Kararının İcrası ve Faizin Başlangıç Zamanı

Kira tespit davaları, belirli bir kira dönemi için açılır. Mahkeme, söz konusu döneme ilişkin kira bedelini tespit eder. Ancak sulh hukuk mahkemesince belirlenen yeni kira bedeli, karar kesinleşmeden icraya konamaz ve kiracıdan talep edilemez.

Bu tür davalarda mahkeme kararı geçmişe dönük bir kira farkı doğursa bile, bu farkın kiracıdan talep edilebilmesi ve icra yoluna gidilebilmesi, kararın kesinleşmesine bağlıdır.

Aynı şekilde, tespit edilen yeni kira bedeline uygulanacak faiz de kararın kesinleşme tarihinden itibaren işlemeye başlar. Sulh hukuk mahkemesi kararının verildiği tarih veya dava dilekçesinin tebliğ tarihi, faiz açısından esas alınmaz.

G. Kira Tespit Davası Ne Kadar Sürer?

Kira tespit davası ne kadar sürer?” sorusuna kesin bir süre vermek mümkün değildir. Bu durum yalnızca kira tespit davaları için değil, tüm davalar için geçerlidir. Kira tespit davasının süresi, başta davanın hangi adliyede görüleceği olmak üzere birçok faktöre bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Ankara ve İstanbul Adliyesi gibi iş yükünün yoğun olduğu adliyelerde görülen kira tespit davalarının sonuçlanması daha uzun sürebilirken, iş yükünün daha az olduğu adliyelerde görülen kira tespit davaları ise daha kısa sürede sonuçlanabilmektedir.

H. Kira Tespit Davası Avukatlık Ücreti

Kira tespit davası avukatlık ücreti, birçok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Bu ücret üzerinde en etkili faktör, tespiti istenen bir yıllık kira bedeli farkıdır. Mevcut bir yıllık kira bedeli ile mahkemeden tespiti istenen bir yıllık kira bedeli arasındaki fark büyüdükçe, kira tespit davası için talep edilen avukatlık ücreti de genellikle artmaktadır. Ayrıca, 03.10.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre, kira tespiti davası avukatlık ücreti 18.000 TL’den az olamaz. Ankara Barosu tarafından yayımlanan tavsiye niteliğindeki asgari ücret tarifesine göre ise bu tutar 43.875 TL’den az olamamaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler

Kira tespit davası, kiracı ve kiraya veren arasında kira bedeli konusunda yaşanan anlaşmazlıkları çözmek için başvurulan hukuki bir yoldur. Bu dava, kira bedelinin adil ve hakkaniyete uygun bir şekilde belirlenmesini sağlar. Beş yıllık süreyi dolduran kiracılar için kira tespit davası, özellikle kira bedelinin piyasa koşullarına uyarlanması gerektiğinde önemlidir.

Kira tespit davası açmayı düşünen tarafların, dava öncesinde gerekli şartları dikkatlice değerlendirmesi ve süreci hukuki bir danışmanlık alarak yürütmesi tavsiye edilir. Kira tespit davaları, hem kiracı hem de kiraya veren için önemli sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, dava sürecinin her aşamasında dikkatli ve bilinçli hareket edilmesi gerekmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kira tespit davasını ne zaman açabilirim?

Kira tespit davası açmadan önce ihtar çekmek şart mı?

Kiracı dava devam ederken evi boşaltırsa dava düşer mi?

Kira tespit davası sonucunda belirlenen bedel hemen icra edilebilir mi?

5 yıldan önce kira tespit davası açabilir miyim?

Kira tespit davasında faiz ne zaman işlemeye başlar?

Bizimle iletişime geçebilirsiniz